به مناسبت شهادت آیت اللّه حاج آقا مصطفی خمینی

۱۳۹۵/۰۸/۰۱
سخن روز:

گردآوری وتنظیم: سیدطبیب تقی زاده؛ شهید آیت اللّه حاج آقامصطفی خمینی رحمه الله از شخصیت های برجسته و کم نظیر جهان اسلام بود که در عرصه علم و جهاد و اجتهاد، به قله های والای کمال رسید. او عالمی اندیشمند و ژرف نگر بود که به کمک اندیشه و خرد ناب، راه را باز می شناخت و هیچ گاه در تاریکی ها بر سر دوراهی، سرگردان نشد.

بر گلبرگی از تاریخ، نام و چهره فرزند امام خمینی رحمه الله شهید آیت اللّه حاج سیدمصطفی خمینی رحمه الله می درخشد؛ دلیرمردی از خاندان اهل بیت علیهم السلام ، مجاهدی خستگی ناپذیر و عالمی ربانی که زندگی اش در این گیتی، «امید آینده اسلام» و شهادتش از «الطاف خفیه الهی» بود. سال شمار زندگی آن مجاهد نستوه بدین قرار است:

۱۳۰۹: تولد

۱۳۱۶: آغاز تحصیلات ابتدایی

۱۳۲۴: آغاز تحصیلات حوزوی

۱۳۳۱: شرکت در درس خارج فقه آیت اللّه العظمی بروجردی رحمه الله

۱۳۳۱: ازدواج با دختر آیت اللّه حاج شیخ مرتضی حائری رحمه الله

۱۳۴۳ ـ ۱۴ آبان: بازداشت ازسوی مزدوران رژیم شاه

۱۳۴۳ ـ ۸ دی: آزادی از زندان

۱۳۴۳ ـ ۱۳ دی: دستگیری دوباره و انتقال به تهران

۱۳۴۳ ـ ۱۴ دی: تبعید به ترکیه

۱۳۴۴: تبعید به عراق

۱۳۴۶: تدریس خارج اصول درنجف اشرف

۱۳۵۶: شهادت

ویژگی های شخصیتی
الف) عبادت

از ویژگی های حاج آقامصطفی خمینی، عبادت فراوان، شب زنده داری و راز و نیاز نیمه شب او به بارگاه پروردگار بود. هیچ کس ندیده بود او سحرخیزی اش را حتی در شرایط دشوار ترک کند. همسر او از رابطه شبانه وی با خدا چنین یاد می کند: «همیشه شب ها بیدار بود و تا صبح به دعا و نیایش می پرداخت و من اکثرا صدای گریه بلند او را می شنیدم.» اینها، اعمال معمولی وی بود. در روزهای ویژه، بیشتر عبادت می کرد. در ماه مبارک رمضان، نیمه های شب به حرم امیر مؤمنان علی علیه السلام می رفت و زیارت جامعه کبیره و زیارت ویژه و هزار بار سوره مبارک قدر را می خواند و تا سحر به شب زنده داری و مناجات مشغول بود. در دهه سوم ماه مبارک رمضان، در مسجد کوفه معتکف می شد. حاج آقامصطفی با قرآن اُنس فراوانی داشت و همیشه در حال ذکر بود. او به نماز بسیار علاقه مند و هنگام نماز، شادی و سرور در چهره اش نمایان بود. به نماز جماعت بسیار اهمیت می داد همواره هنگام نماز به دوستانش می گفت: «بلند شوید و اول وقت نماز بخوانید، سپس به کار ادامه دهید».

ب) ارادت مندی به خاندان پیامبر

حاج آقامصطفی به پیامبر اسلام و اهل بیت علیهم السلام او عشق می ورزید و هرگاه فرصت می یافت، به زیارت آن بزرگواران می شتافت. او در قم و حتی در دوره اوج فعالیت های سیاسی، بسیار به زیارت حضرت معصومه علیهاالسلام می رفت. مصطفی در طول عمر بابرکت خود، دوبار به حج مشرف شد. در عراق نیز در هر فرصتی که می یافت، به زیارت حرم پاک علوی و امام حسین علیه السلام و حضرت ابوالفضل علیه السلام می رفت و به همه آنها عشق می ورزید. البته عشق او به امام حسین علیه السلام چیز دیگری بود. او سالی چندبار مسافت یک صد کیلومتری نجف تا کربلا را با پای پیاده می پیمود. حاج آقامصطفی با زیارت عاشورا، انس ویژه داشت و آن را منشوری در برابر همه ستمگران تاریخ و جلوه گر شکوه شهادت می دانست.

ج) خودسازی و صفات پسندیده اخلاقی

حاج آقامصطفی، به خودسازی و جهاد اکبر توجه فراوانی داشت و از نظر روحی توانسته بود خود را بسازد و در خودسازی، زهد، سیر و سلوک و عرفان، موفقیت چشم گیری یافته بود. او از شهرت طلبی و مقام پرستی به شدت دوری می جست و در هیچ جا «خود» را مطرح نمی کرد. مصطفی زاهدانه می زیست و از رفاه و لذت های دنیوی چشم می پوشید و اجازه نمی داد نفس کام جو، او را به تن پروری عادت دهد. زهد، زینت زندگی اش بود و این ویژگی هیچ گاه در طول زندگی وی، دست خوش دگرگونی نشد. چهره ای بشاش و رفتاری فروتنانه داشت. اهل تکبر نبود. ساده زیستی، بی آلایشی، بی پیرایگی، فروتنی، مهربانی، باصفایی، وفاداری، شکیبایی، پایداری، شهادت و شجاعت، برخی دیگر از صفات پسندیده اخلاقی وی بود. در کنار پدر استوار ایستاد و از آن همه آزار رژیم پهلوی، خم به ابرو نیاورد. با لبخندش، دوستان و مبارزان را ثابت قدم می ساخت و دشمنان را زبون می کرد. مردانگی، خستگی ناپذیری، استواری و شجاعت او در برابر ناگواری ها، و نرمش و فروتنی وی در برابر مردم، در ذکرهای درونی، سیر روحی و زمزمه های سحری او ریشه داشت.

آثار و نگاشته ها
شهید حاج آقامصطفی خمینی رحمه الله هم گام با فراگیری دانش های گوناگون حوزه و نکته های سودمند درسی، پژوهش های علمی و اندیشه های خود را می نگاشت. البته برخی از آثار او در هجوم وحشیانه دژخیمان ساواک به خانه امام خمینی رحمه الله همراه با حدود سه هزار جلد کتاب نفیس امام به غارت رفت. مجموع آثاری که در قم، زندان های رژیم پهلوی، ترکیه و نجف اشرف از وی به جامانده، ۴۱ اثر است. بیشتر آثار علمی به جامانده از این شهید، به صورت خطی است و تنها سه عنوان از نگارش های وی چاپ شده که عبارتند از: تفسیر قرآن، در چهار جلد، تحریرات فی الاصول، در سه جلد و کتاب الصوم.

پیوند دین و حکومت اسلامی
تشکیل حکومت اسلامی، دستوری دینی است و سیاست و حکومت، پیوند ناگسستنی با دین دارد. شهید حاج آقامصطفی رحمه الله درباره پیوند دین و سیاست می فرمود: «قوانین اسلامی، سعادت بشر را در عرصه ها برمی آورد؛ زیرا اسلام برای تمام مرحله ها و زوایای گوناگون زندگی، در امور فردی و اجتماعی، برنامه دارد. اسلام، دین دنیا و آخرت است. اسلام، بشر را تنها به آخرت فرا نمی خواند، بلکه دین، سیاست بزرگی است که همه سعادت های جزئی، کلی، دنیوی و اخروی را دربردارد».

او درباره همکاری با حکومت های ستم پیشه معتقد بود: «سرّ اینکه پذیرش امور حکومتی از سوی حاکمان ستم، حرام است، مگر در موارد خاص، این است که حکومت عادل، سرچشمه همه خوبی های دنیا و آخرت است و حکومت ستم، سرچشمه همه بدی هاست. بنابراین، به حکم عقل لازم است حکومت ستم هر چند با مبارزه منفی، سرنگون و به جای آن حکومت عدل تشکیل گردد».

موضع گیری سیاسی
شهید سیدمصطفی خمینی؛ در دوران مبارزات سیاسی خود در ایران، ترکیه و عراق، از پدر بزرگوارش آموخته بود که با منحرفان، فرصت طلبان، بی دینان و چپ نماها نباید هم جهت باشد. همه این گروه ها در حذف شاه هم فکر و هم عقیده بودند، ولی در انگیزه های حرکت، هدف ها و مسیرها، تفاوت اصولی داشتند. ازاین رو، او در مصاحبه ای با هفته نامه لوموند در نجف، در پاسخ به این پرسش که آیا حاضرید با کمونیست ها برای براندازی رژیم شاه متحد شوید، گفته بود: «ما احتیاج به هیچ یک از عناصر غیرمسلمان نداریم؛ ما با اتکا به خدا و یاری مردم مسلمان ایران بر رژیم شاه پیروز خواهیم شد».

پرواز به سرای جاودان
فرارسیدن پاییز۱۳۵۶، حکایت ازخزان زندگی ستاره ای درخشان داشت؛ ستاره ای که در شب اول آبان آن سال، هدف توطئه ستم کاران تاریخ قرار گرفت و در حالی که ۴۷ بهار بیشتر از عمرش نمی گذشت، مظلومانه خاموش شد. بدنش نیز مانند برگ پاییزی بر روی سجاده و کتاب دعا افتاد و روح والایش عاشقانه به دیدار یار شتافت.

در امتداد خط سرخ شهادت، شهادت حاج آقامصطفی خمینی رحمه الله در دفتر تاریخ، روز یک شنبه نهم ذیقعده ۱۳۹۷ هـ . ق، برابر با اول آبان ۱۳۵۶، نقش بسته و ماندگار شده است. مدت کوتاهی پیش از شهادت او، دو فرد ایرانی شبی به دیدار او در نجف رفته بودند و یکی از آن دو به وی هشدار داده بود که رژیم شاه برای پیش گیری از سقوط خود، درصدد است چند نفر را از میان بردار که یکی از آنها شما هستید. چند روز پس از این ملاقات، حاج آقامصطفی طبق برنامه هر شب خود، به مطالعه، عبادت، شب زنده داری و نماز شب پرداخت. همان شب قرار بود ساعت دوازده شب برای ایشان مهمان بیاید. حاج آقامصطفی به صغرا خانم، پیرزن یزدی که در خانه شان خدمت می کرد، گفته بود: «برو بخواب؛ اگر مهمان آمد، خودم در را باز می کنم.» صغری خانم نیز بر اساس فرمایش حاج آقامصطفی به اتاق خود رفت.

فردا صبح هنگام طلوع فجر، صغرا خانم متوجه می شود حاج آقا غذای دیشب خود را نخورده و چراغ اتاقشان روشن است. بعد خود حاج آقامصطفی را دید که بر روی سجاده و کتاب دعا به حالت سجده خم شده و حرکتی ندارد. با چندبار صدا کردن و بی حرکتی حاج آقا، فریاد می زند و همسر آقا مصطفی را صدا می کند. همسر ایشان پس از تکان دادن بدن او، متوجه می شود واکنش ندارد و دست و پایش کبود شده است و لکه هایی روی سر و سینه شان وجود دارد که بعد از رساندن به پزشک، مشخص می شود حاج آقامصطفی را به وسیله سم به شهادت رسانیده اند.

اشک ریختن امام خمینی رحمه الله با مرثیه اهل بیت علیهم السلام
در ساعت های آغازین صبح یک شنبه، اول آبان ۱۳۵۶، خبر شهادت حاج آقامصطفی به خویشاوندان، همسایگان، دوستان، آشنایان و روحانیان حوزه علمیه نجف رسید. به مناسبت شهادت ایشان، درس های حوزه علمیه نجف در آن روز تعطیل شد و علما، مدرّسان و روحانیان به سوی خانه امام خمینی رحمه الله رفتند. آن روز خانه حضرت امام محل رفت و آمد فراوان بود و هر کس وارد می شد، بی اختیار اشک می ریخت، ولی امام همچون کوهی استوار بود و آثار شکست و غم و اندوه در چهره اش دیده نمی شد. ایشان به همسرش فرموده بود: «این امانتی بود که خداوند به شما داد و حال امانت خود را پس گرفت. شما صبر کنید و صبرتان هم برای خدا باشد.» گویا این کلمات امام، آبی بود که بر آتش فراق آن عزیز پاشیده می شد؛ زیرا یاد خدا، آرام بخش دل های آنان بود. یکی از روضه خوانان که نگران حال روحی امام بود، گفت: «این حالت امام بسیار خطرناک است، باید کاری کرد که ایشان گریه کند. اگر اجازه بدهید، من روضه بخوانم تا امام را به گریه وادار کنیم».

هرگاه برای یکی از امامان معصوم علیهم السلام روضه خوانده می شد، امام خمینی رحمه الله بی اختیار اشک می ریخت. این بار نیز که روضه علی اکبر امام حسین علیه السلام خوانده شد، قطره هایی اشک آرام آرام از گوشه چشمان امام جاری گشت.

تشییع جنازه و خاک سپاری
پس از شهادت آقامصطفی، امام خمینی رحمه الله دستور داد جنازه ایشان را به کربلا ببرند و در آنجا مراحل غسل و طواف انجام شود. حدود ساعت ده صبح روز یک شنبه، اول آبان ۱۳۵۶، جنازه را به کربلا بردند و بیش از هفتاد اتومبیل و اتوبوس همراه جنازه از نجف به کربلا رفتند. پیکر حاج آقامصطفی رحمه الله در کنار رود فرات و نزدیک خیمه گاه سرور شهیدان امام حسین علیه السلام با آب فرات غسل داده شد و کفن گردید. پس از آن، جنازه را به حرم امام حسین علیه السلام و حضرت عباس علیه السلام بردند و پس از طواف، به نجف انتقال دادند. صبح روز بعد، جنازه حاج آقامصطفی از مدرسه بغدادی به مسجد بهبهانی منتقل شد، که مبدأ تشییع جنازه علما و مراجع نجف بود. با صدای «اللّه اکبر» و «لااله الااللّه » تشییع کنندگان، جنازه حاج آقامصطفی را به صحن امام علی علیه السلام بردند. امام خمینی رحمه الله همان گونه و به همان مقداری که در مراسم تشییع جنازه دیگران شرکت می کرد، در تشییع جنازه فرزندش شرکت کرد و پیش از ورود جنازه به بازار بزرگ نجف به سوی خانه بازگشت. آیت اللّه خویی رحمه الله با اجازه و پیشنهاد امام خمینی رحمه الله بر پیکر حاج آقامصطفی نماز خواند. پس از اقامه نماز، جنازه به داخل حرم پاک امام علی علیه السلام انتقال یافت و زیارت علوی خوانده شد. سپس جنازه حاج آقامصطفی در ضلع شمالی ایوان طلا و باصفای امیرمؤمنان علی علیه السلام در کنار آرامگاه علامه حلّی و آیت اللّه شیخ محمدحسین اصفهانی معروف به کمپانی، در فاصله حدود ده تا پانزده متری از ضریح امام علی علیه السلام به خاک سپرده شد.

پی آمد شهادت
پس از شهادت حاج آقامصطفی خمینی رحمه الله ، ناگهان در سراسر ایران، صدها مجلس ترحیم در مساجد و مدارس حوزوی و نیز دانشگاه های داخل و خارج برگزار شد و از رهگذر این مجالس، دل ها متوجه نجف گشت و امام خمینی رحمه الله به عنوان رهبر انقلاب، دوباره توجه تمامی جامعه ایران را به خود معطوف ساخت. از دیگر پی آمدهای شهادت حاج آقامصطفی خمینی رحمه الله ، می توان به گسترش نفوذ و محبوبیت امام خمینی رحمه الله ، تثبیت رهبری ایشان، آشکار شدن ماهیت ضد اسلامی رژیم شاه، بیداری روزافزون مردم، زمینه سازی قیام نوزده دی مردم قم، سرعت یافتن روز انقلاب اسلامی، ایجاد وحدت و یک پارچگی میان نیروی های مخالف رژیم شاه و اثرگذاری در جنبش مقاومت اسلامی فلسطین و لبنان نیز اشاره کرد که به تقویت روحیه جهاد و مبارزه بر ضد رژیم پهلوی شاه انجامید.

نظرات بزرگان

امام خمینی رحمه الله :

مصطفی، امید آینده اسلام بود.

مرگ مصطفی، ازالطاف خفیه الهی بود.

مقام معظم رهبری

مصطفی، امید آینده ما و خمینیِ آینده ایران بود. آن استعداد و دانش زیاد، روحیه بسیار خوب و عالی و اندیشه درست، می توانست برای آینده ایران ذخیره ای پایان ناپذیر باشد و حادثه شهادت، می توانست نشان دهنده شخصیت معنوی او باشد.

مرحوم حاج سیداحمد خمینی:

از خصوصیات بارز این مرد خدا، دشمنی پر و پا قرص با شاه و رژیم بود. جهت دار بودنش در مبارزه و صراحتش در برخورد با مسائل اصولی و آشتی ناپذیری اش در مقابل سازش کاران بود.

آیت اللّه حاج سیدرضا بهاءالدینی رحمه الله :

آیت اللّه آقامصطفی، در جوانی اش جامع علوم معقول و منقول و سیاست اسلامی و دینی بود. راست گو و نیک نیت بود. او دارای سهم فراوانی در انقلاب و حوادث انقلاب است.

اضافه کردن دیدگاه جدید