مصاحبه با ناظر محتوائی و فنی کتاب اسناد تبادل آزادگان

کتاب چهارجلدی «اسناد تبادل آزادگان» یکی از کتب ارزشمند حوزه آزادگان دفاع مقدس است. این کتاب با نظارت محتوائی و فنی مجید شاه حسینی، معاون اجرایی وقت کمیسیون حمایت از اسرا و مفقودین ایرانی در دوران دفاع مقدس و توسط آقایان سردار دکتر غلامرضا علاماتی و دکتر علی منوچهری تالیف شده است. جلد اول کتاب شامل سه فصل است که فصل اول مربوط است به اسارت در جنگ تحمیلی هشت ساله است و سه جلد دیگر فهرست اسامی اسرای بازگشتی دو کشور می باشد. این کتاب بر اساس فهرست اسامی و صورت جلسات کمیته بین المللی صلیب سرخ تنظیم شده تا مستند بودن آن حفظ شود. در ایام سالروز ورود آزادگان به کشور، گفتگویی با ناظر محتوایی و فنی این کتاب ترتیب داده‌ایم.

 

- ماموریت کمیسیون حمایت از اسرا و مفقودین در دوران دفاع مقدس چه بود؟

پیگیری بازگشت اسرا و مفقودین ایرانی در دوران دفاع مقدس بر عهده کمیسیون حمایت از اسرا و مفقودین ایرانی و پیگیری بازگشت اسرای عراقی نیز به عهده کمیسیون اسرای جنگی بود که هر دو زیر مجموعه دبیرخانه شورای عالی دفاع بودند. این دو کمیسیون از سال ۱۳۷۵ به کمیسیون های اسرا و مفقودین تبدیل شد و در سال ۱۳۹۱ نیز این کمیسیون به بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس - سازمان اسناد و مدارک دفاع مقدس انتقال پیدا کرد.

 

- با توجه به مسئولیت‌تان در آن دوران، کمی در مورد بازگشت اسرا بگویید.

 پس از ارسال چندین نامه از سوی صدام به ریاست جمهوری وقت در سال ۱۳۶۹، وی در آخرین نامه خود در تاریخ ۲۳/۵/۶۹ به ریاست جمهوری وقت مرحوم آیت الله هاشمی نوشت که « قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت مبنی بر آتش بس را به رسمیت می‌شناسد و از قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر مبنی بر عقب نشینی از مرزهای بین المللی تبعیت می‌کند». وی پس از اعلام رسمی آزادسازی اسرای جنگی، این اقدام را در تاریخ ۲۶/۵/۶۹ عملیاتی کرد. مرحوم هاشمی در روز ۲۷/۵/۶۹، یک روز پس از آغاز ترک خاک ایران توسط ارتش بعث عراق و شکل گیری صلح میان طرفین، پاسخ مثبت ایران برای آزادسازی اسرا را به صدام اعلام کرد و در نامه خود نوشت که «اعلام پذیرش مجدد معاهده ۱۹۷۵ الجزایر از سوی شما، اجرای قطعنامه و حل اختلاف در چهارچوب قطعنامه ۵۹۸ و تبدیل آتش بس موقت به صلح دائم را هموار ساخت . شروع عقب نشینی نیروهای شما دلیل صداقت و جدی بودن شما را در راه صلح با جمهوری اسلامی ایران  به حساب می آوریم و امیدواریم آزادی اسرای دو طرف با آهنگ و سرعت هرچه بیشتر ادامه پیدا کند».

 

- کمی در مورد اولین روز آزادی اسرا صحبت کنید.

هیئت ایرانی در این روز متشکل از سید محمودرضا آقامیری رئیس کمیسیون حمایت از اسرا و مفقودین ایرانی به عنوان مسئول تبادل اسرا، اصغر عزیزی مسئول تبادل اسرای عراقی، رئیس اداره جستجوی مفقودین هلال احمر، مرحوم خانم افراز، وزارت امور خارجه، سپاه پاسداران و ایثارگران نیروهای مسلح ایرانی بود. در روز ۲۶ مرداد، ۳۵ دستگاه اتوبوس در ساعت ۱۲ظهر در مرز خسروی حضور یافتند. وقتی ما رسیدیم آزادگان در منطقه منذریه عراق در چندین چادر گروهی در گرمای شدید مرداد ماه با بدترین وضعیت قرار داشتند و حتی از نظر آب آشامیدنی در مضیقه بودند. هرکدام از اسرا یک ملاقات بدون شاهد با نماینده کمیته بین المللی صلیب سرخ انجام می‌دادند و بعد از آن وارد اتوبوس های ما می‌شدند. در منطقه مسئولیت دریافت و تائید اولیه ورود آزادگان بازگشتی بر عهده بنده بود. اگر بگویم دست من بر شانه های همه اسرای تبادل شده خورده است تا این شمارش دقیق باشد، دروغ نگفته‌ام.

 

- خاطره ای از تبادل اسرا در آن ایام را برایمان بگویید:

طبق بند سوم قطعنامه ۵۹۸، تمامی اسرای دو کشور باید آزاد می شدند. ما تا آن زمان حدود ۰۰۰/۱۸ اسیر ثبت نام شده در کشور عراق داشتیم و لذا با سیاستی که اتخاذ شد تصمیم گرفته شد که به ازای هر اسیر بازگشتی ایرانی یک اسیر عراقی آزاد شود. در یکی از روزهای تبادل قرار بود ۱۰۰۰ نفر اسیر ایرانی را تحویل دهند ولی ۹۹۹ نفر را آزاد کردند که بلافاصله با بیسیم موضوع را به مسئول تبادل اسرای عراقی، آقای اصغر عزیزی اطلاع دادم و ایشان اولین اسیر عراقی را به ماشین خودمان منتقل کردند. بیاد دارم که مسئول تحویل گیرنده اسرای عراقی التماس می‌کرد که این یک نفر را تحویل دهید، در اسرع وقت اسیر ایرانی مورد نظر را آزاد خواهیم کرد. اما ما قبول نکردیم و گفتیم همزمان با هم آزاد خواهیم کرد. این باعث شد که در تبادل بزرگ مرداد ماه ۱۳۶۹ از تعداد ۳۷۵۳۲ نفر آزاده‌ای که بازگشتند، تعداد ۲۰۳۱۳ نفر از مفقودین و ثبت نام نشده ها باشند. عراقی ها در اردوگاه به این افراد میگفتند که مقامات ایرانی از شما خبر ندارند و اگر شما را بکشیم هیچکس خبردار نمی شود.

در ادامه با مذاکراتی که در سال های بعد از تبادل بزرگ با مقامات عراقی داشتیم توانستیم پیکر مطهر ۵۷۰ اسیر شهید مظلوم را به میهن اسلامی بازگردانیم و در ازای آن تعداد ۱۱۲۴ جسد عراقی را تحویل دهیم.  

 

- مراحل کل تبادل آزاده های بازگشتی به چه صورت بود ؟

کل اسرای بازگشتی به میهن اسلامی از سال ۱۳۶۰ تا اسفند ماه ۱۳۸۱، طی ۷۸ مرحله تعداد ۳۹۱۴۰ نفر می‌باشند.

در بخش اول از سال ۱۳۶۰ تا سال ۱۳۶۸ طی ۱۹ مرحله ۹۶۹ نفر وارد کشور شدند که ۲۴ نفر آنها زن بودند. در تبادل بزرگ از ۲۶ مرداد ۱۳۶۹ تا ۲۴ شهریور ۱۳۶۹ طی ۴۳ مرحله زمینی و هوایی، ۳۷۵۳۲ نفر به ایران بازگشتند که ۱۷۲۱۹ نفر آنان ثبت نام شده و تعداد ۲۰۳۱۳ نفر از مفقودین و ثبت نشده ها بودند که ایشان در همان روز تبادل در مرز توسط نمایندگان کمیته بین المللی صلیب سرخ ثبت نام و به میهن اسلامی بازگشتند.

 بعد از تبادل بزرگ از ۱۳ مهر ۱۳۶۹ تا ۲۶ اسفند سال ۱۳۸۱، دو روز مانده به حمله آمریکا به عراق، طی ۱۷ مرحله، ۶۳۹ نفر آزاد شدند که جمع این افراد ۳۹۱۴۰ نفر میشود .

در بخش اسرای عراقی نیز از سال ۱۳۶۰ تا ۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۲ که آخرین اسرای عراقی تحویل کمیته صلیب سرخ داده شد، طی ۱۲۱ مرحله، ۵۶۶۹۵ نفر از اسرای عراقی به کشورشان برگشتند.

 

- از اسرای مفقود بگویید.

بعد از سقوط رژیم بعث عراق در مذاکراتی که برای پیگیری مفقودین خود داشتیم، این موضوع را مطرح کردیم که ممکن است تعدادی از آنها هنوز در خاک عراق باشند. حتی برای بعضی مدرک و یا اطلاعات دیگری داشتیم که قبل از ورود به اردوگاه‌ها و یا در اردوگاه‌ها دیده شده بودند. بعد از سقوط صدام، با مصوبه شورای عالی امنیت ملی قرار شد وضعیت نهایی مفقودین مشخص شود و لذا با توجه به اینکه کشور کویت هم پیگیر وضعیت مفقودین خود بود، با همکاری آمریکا، جستجوهایی در خاک کشور عراق از جمله در تنومه، زبیر، بصره، زندان های ابوغریب، پادگان الرشید و دیگر اردوگاه‌های اسرا انجام شد. اما متاسفانه هیچ فرد زنده‌ای نه از ایرانی‌ها و نه از کویتی‌ها به دست نیامد. به همین جهت وضعیت تعداد ۷۰۰۰ نفر از مفقودین خود را از تاریخ ۹ آذر ۱۳۸۲، به مفقود شهید تغییر دادیم. همچنین حدود ۴ هزار نفر مفقودالجسد نیز داشتیم که در مجموع فهرستی از حدود ۱۱ هزار نفر از مفقودین تشکیل شد و برای تفحص به کمیته جستجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح واگذار شد. در واقع همه اطلاعات در اختیار آن کمیته قرارداده شد به امید اینکه در تفحص خود این مفقودین را پیدا کنند و به خانواده های چشم انتظار شان خبر دهند. لذا در این مدت پیکر تعدادی از شهدایی که تفحص شده و به کشور باز می‌گردند، از آمار مفقودین هستند.

 

- کمی در مورد کتاب اسناد تبادل اسرا بگوئید.

در بحث کتاب یکی از اهداف سازمان اسناد و مدارک دفاع مقدس که زیر مجموعه بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس است، تولید کتاب های جامع اسنادی برای استفاده محققین و علاقه مندان است. به دلیل اینکه آمار دقیقی از آزادگان دفاع مقدس در جامعه رسانه ای نبود بر آن شدیم که این اطلاعات را جمع کنیم و به صورت اسناد در قالب کتاب منتشر نماییم. قبل از چاپ این کتاب تعداد دقیق و واقعی آزادگان جنگ تحمیلی مشخص نبود. با اطلاعاتی که جمع آوری کرده بودیم این کتاب را در چهار جلد به چاپ رساندیم که اطلاعات جامعی از اسرای جنگ تحمیلی عراق علیه ایران را نشان داده است. بنده ناظر محتوایی و فنی و سردار دکتر غلامرضا علاماتی و آقای دکتر علی منوچهری، مولفین کتاب بودند. جلد اول کتاب شامل سه فصل است. فصل اول شامل اسارت در جنگ از دیدگاه اسلام، از دیدگاه حقوق بین الملل و از دیدگاه کمیته بین المللی صلیب سرخ است. سه جلد دیگر، فهرست های اسرای بازگشتی ایران و عراق هستند. در این کتاب تمام پیگیری‌های ایران برای آزادی اسرا، اسامی اسرای ایرانی و عراقی و جدول کامل تبادل اسرا بیان شده است. در فصل دوم و سوم کتاب تمام صورت جلسه های صلیب سرخ در خصوص تبادل اسرا با امضای افراد تایید کننده آورده شده است.

 

- برای رونمایی از کتاب چه برنامه ای دارید؟

طی صحبتی که با مسئولین موسسه پیام آزادگان و بنیاد شهید داشتیم، قرار بود که در کنگره ملی الماس های درخشان(تجلیل از آزادگان سرافراز) در سالروز ورود آزادگان در ۲۶ مرداد امسال رونمایی کتاب صورت گیرد. ما لیست مهمانان و حتی طرح بنر رونمایی را به مسئولین بنیاد شهید دادیم، اما به یکباره چند روز قبل از مراسم با ما تماس گرفتند و گفتند که ستاد کنگره با رونمایی کتاب موافق نیستند و رونمایی را در حد این کنگره نمی دانند. ما می خواستیم در این کنگره برای راستی آزمایی این اسناد به صورت تصادفی آزادگانی را انتخاب و صحت اطلاعات آنها را بررسی کنیم که البته نشد. این کتاب اسناد آزادی اسرای جنگ تحمیلی است که سالروز بزرگداشت ورود این عزیزان در ۲۶ مرداد بهترین وقت برای رونمایی این اسناد بود. متاسفانه ما این روزهای طلایی ورود آزادگان را از دست دادیم و این رونمایی که واقعا جایش در این مراسم بود، انجام نگردید. بنا داریم که با همکاری موسسه پیام آزادگان در هفته دفاع مقدس رونمایی مناسبی برای این کتاب اسنادی داشته باشیم.

روتیتر: 
به مناسبت سالروز ورود آزادگان به کشور انجام شد؛

اضافه کردن دیدگاه جدید